دکتر سید حمید روحانی
امام خمينى در روز چهارشنبه اول بهمنماه 1348 (12ذيقعده 1389) بحث حكومت اسلامى را زير عنوان «ولايت فقيه» در مسجد شيخ انصارى در نجف اشرف آغاز كرد.
آن روز كه اين بحث مطرح شد، مبارزان ايرانى از نظر اهداف و آرمان چند دسته بودند:
1. سلطنت طلبانى كه مىخواستند «شاه سلطنت كند، نه حكومت» و اجراى قانون اساسى، آزادى انتخابات و آزادى قلم و بيان از آرمان هاى نهايى آنان به شمار مىرفت. (مثل جبهه ملی، نهضت آزادی و طیفهای وابسته)
2. گروه هايى كه داراى انديشه هاى ماترياليستى و ماركسيستى بودند و دیکتاتوری طبقه کارگر را از آرمانهاى خود مىشمردند و رژيم هاى شوروى و چين الگوى حكومتى بود كه آنان دنبال استقرار آن در ايران بودند. (حزب توده، چریکهای فدایی خلق و اغلب گروههای کمونیستی و سوسیالیستی و…)
3. جاه طلبانى كه با رژيم شاه بر سر قدرت دعوا داشتند و موضعگيرى هاى آنان بر پايه جنگ قدرت بود. (احزاب ساخته دست دیوانسالاری دوره پهلوی که عموماً در حزبهای دولتی و شبهدولتی حضور داشتند؛ مثل حزب مردم، حزب ملیون، حزب رستاخیز و جریانهای فراماسونری دربار پهلوی که از این طیف بودند.)
4. ناراضىهايى كه براى به دست آوردن كار، نان، مسكن، شغل و پست به فعاليتهاى سياسى كشيده شده بودند.
