چرا نشست سه جانبه «شنژن» برخلاف دهه 20 به تعیین سرنوشت ایران توسط قدرت‌ها منجر نشد

ظهور قدرت تهران

نشست سه جانبه اخیر پوتین، شی و رئیس جمهور جنایتکار آمریکا را نبایــد فقط از زاویه رقابت و تعامل سه قدرت بزرگ جهان بررسی کرد. اهمیت این نشست، بیــش از آنکه بــه وزن روســیه، چین و آمریــکا مربوط باشــد، به تحــولی برمی گــردد کــه در معــادلات غرب آســیا اتفاق افتاده اســت. منطقــه ای کــه قدرت های بزرگ، حداقل در دو قرن اخیر، همیشه تلاش کرده اند سرنوشــت آن را خود تعیین کنند، اما حــالا با واقعیتی روبه رو هستند که دیگر نمی توانند نادیده اش بگریند: قدرت و جایگاه ایران.

رئیس جمهور تروریســت آمریکا می خواست از فرصت دیــدار بــا پــوتین و شی استفــاده کنــد و آن هــا را بــا سیاست های واشنگتن در قبال ایران همراه سازد. برای او همراهی روسیه و چین می توانست دست آمریکا را در فشــار بر تهران بازتر کند. به هــمین دلیل، پیش از برگزاری نشست، رسانه ها و تحلیلگران غربی بیش از هر چیز به این موضوع می پرداختند که آیا ترامپ می تواند در شنژن بر سر پرونده هــای مهم بین المللی، از جمله ایران، با دو قدرت شرقی به تفاهم برسد یا خیر.

بعضی از این تحلیل ها حتی از احتمال تکرار کنفرانس یالتا حرف می زدند؛ نشستی که در سال ،۱۹۴۵ روزولت،چرچیل و استالین در آن درباره نظم جهان پس از جنگ جهانی دوم و تقسیم حوزه های نفوذشان مذاکره کردند.
تشبیــه شنژن بــه یالتــا نیز از همین جا می آمــد که آیا ممکن است سه رئیس جمهور این بار هم دور یک میز بنشینند و درباره سرنوشت کشورهایی تصمیم بگیرند که خودشان در آن نشست حضور ندارند؟ آیا اوکراین و مهم تــر از آن، ایران قرار اســت به موضــوع معامله قدرت های بزرگ تبدیل شوند؟

اما نشســت شنژن نــه به چــنین توافقی ختم شــد و نه حتی نشانه ای از نزدیک شدن سه کشور به یک موضع مشترک درباره ایران داشــت. در بیانیه پایانی شان نیز نامی از ایران برده نشد. برخلاف فضاسازی های پیش از نشست، خبری از توافقی درباره آینده ایران نبود و خبری هم اعلام نشد که بر سر سیاست مشترکی در قبال تهران به تفاهم رسیده باشند.

اما نکته مهم تر از آنچه در بیانیه آمد، چیزی است که در این نشست اتفاق نیفتاد. شنژن، برخلاف تصویری که برخی رســانه های غربی از آن ساخته بودند، یالتای دوم نشــد. دلیلش را هم نباید فقــط در اختلاف منافع واشنگتن، مسکو و پکن جست وجو کرد. مسئله اصلی این است که امروز شرایط منطقه با دوران بازی بزرگ یا حتی زمان برگزاری کنفرانس یالتا تفاوت کرده است. آن روزها قدرت های خارجی می توانستند در لندن، مسکو یا در همین تهران بنشینند و درباره مرزها، حکومت ها و آینــده کشورهای منطقه تصمیــم بگریند. کشورهای منطقه هم اغلب ناچار بودند با سرنوشیت کنار بیایند که دیگران برایشان ساخته بودند.

امروز اما دســت کم دربــاره ایران، آن الگــو دیگر قابل تکرار نیست. امروز دهه ۲۰ شــمسی نیست و ایران نیز دیگر کشوری نیســت کــه بتوان آینــده اش را خــارج از تهران تعیین کرد. این تغییر معادلات، نتیجه سال ها ایســتادگی و حالا بیــش از هــر چیز، نتیجــه مقاومت جانانه مردم مسلمان ایران در دو جنگ اخیر با آمریکا و رژیم صهیونیستی است.

مهم ترین نشانه این تغییر را نیز باید در تنگه هرمز دید که اکنون قریب به ۹ ماه اســت که تحت کنترل کامل غیورمردان نیروهای دریایی سپاه و ارتش درآمده و هر بار تلاش آمریکا برای شــکسنت این اراده نیز با ناکامی مواجه شــده اســت. تا پیش از آغاز جنگ تجاوزکارانه اخیر علیه کشورمــان، حدود ۲۰ درصــد مصرف جهانی نفــت از مسیر ایــن تنگــه جابه جا می شــد. بــه همین دلیل، با اعمال کنترل ایران بر تنگه هرمز، پیامدهای جنــگ اکنــون بازارهــای انرژی در آســیا و اروپــا و حتی پمپ بنزین هــای آمریکا را هــم تحت تأثیر قــرار داده است. پس باید بپذیریم که کنترل تنگه هرمز، جایگاه ایران را از یک قدرت منطقه ای فراتــر برده و تبدیل به بازیگری کرده کــه تصمیمــات و اراده اش می تواند در تمام دنیا اثرگذار باشد.

اکنون اگر این پرسش مطرح شود که چرا با وجود همه تلاش های رئیس جمهور شکســت خورده آمریکا برای تبدیل نشست شنژن به فرصتی جهت هماهنگی علیه تهران، چــنین توافقی شــکل نگرفت، پاســخ را باید در موقعیت تازه ایران جســت وجو کــرد. امروز اراده برای تعیین سرنوشت ایران و چه بسا غرب آسیا و حتی اروپا، از تهران اعمال می شود.