یک تحقیق معروف سیا که با عنوان سند ویلبر شناخته می‏شود، در سال ۲۰۰۰ به نیویورک تایمز درز کرد: آن هم در زمانی که دولت امریکا در پی آن بود تا با عذرخواهی تلویحی بابت کودتای سال ۳۲، سیاست تنش‏زدایی با ایران را در پیش گیرد. این سند ابتدا به شکل خلاصه در نسخه چاپی روزنامه، سپس در یک نسخه ویرایش‏شده ۸۰صفحه‏یی در سایت روزنامه و در ادامه به صورت گزارشی کمتر خلاصه شده و ۱۶۹ صفحه ای همراه با اسامی متعدد، در وب‏سایتی دیگر با نام اسرارآمیز کریپتم و درنهایت هم به شکلی طولانی‏تر در همان سایت، همراه با توضیحات بیشتری درباره اسامی منتشر شد. تنها بخشی که محرمانه باقی ماند، فهرست ضمیمه‏یی از روزنامه‏نگاران و سیاستمدارانی بود که در زمان کودتا از MI۶ و سیا پول گرفته بودند!
این سند تحت نظارت دایره تاریخ سیا و با عنوان «سرنگونی نخست‏وزیر مصدق در ایران» و نظارت دکتر دونالد ویلبر – باستان‏شناسی که به فعالیت‏های جاسوسی روی آورده بود – و همچنین مامور مخفی ارشد فارسی‏زبان سازمان تهیه شد. هدف از تهیه آن، نقد و ارزیابی دقیق کودتای ۱۳۳۲ و فراهم‏سازی سندی راهنما برای کودتاهای آینده در دیگر نقاط بود چنانچه در مقدمه این سند، صراحتا از «توصیه هایی کاربردی برای عملیات مشابه» سخن به میان آمده است. ویلبر در بخشی از این مقدمه به این موضوع اشاره می کند که این اسناد منبعی برای تدریس به نیروهای سازمانهای امنیتی و جاسوسی برای تجربیات مشابه !! به شمار می رود. نویسنده البته خلاصه‏یی بی‏غرض درباره کودتا ارائه داده اما به‏احتمال زیاد به‏شدت خودسانسوری کرده است، زیرا به‏خوبی آگاه بوده که این سند احتمالا نه ‏فقط در سیا بلکه در پنتاگون، وزارت خارجه، کاخ سفید و حتی کمیته روابط خارجی سنا نیز پخش خواهد شد.
آمریکا و ملی شدن صنعت نفت ایران
(برگی از اسناد ویلبر که بخشی از اسامی با رنگ سیاه پنهان شده اند)
سند ویلبر چه در ایران و چه در غرب به جایگاه یک متن قابل اطمینان و حتی تاریخی معتبر و کامل دست یافته است. نیویورک تایمز از آن به عنوان «تاریخ محرمانه»یی که افشاکننده «اطلاعات اساسی» و «طرز کار کودتا» است، یاد کرد. گاردین آن را «نخستین روایت مشروح منتشره توسط امریکا درباره آن دوران» خواند. همچنین آرشیو امنیت ملی – سازمانی غیردولتی در واشنگتن که ماموریتش غیرمحرمانه‏سازی اسناد رسمی است – آن را «سندی بسیار مهم» خوانده و چنین توصیفش کرده است: «یک گزارش پساعملیاتی که شامل تلگرام‏های سازمان و مصاحبه هایی با عوامل در صحنه آن در ایران می‏شود.»

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.